Rodzaje zaćmy

Zaćma (katarakta) to postępujące zmętnienie naturalnej soczewki oka, prowadzące do pogorszenia ostrości wzroku. Jest jedną z najczęstszych przyczyn odwracalnej utraty wzroku na świecie. Zaćmę można klasyfikować według przyczyny powstania, lokalizacji zmętnienia oraz stopnia zaawansowania.

I. Podział ze względu na przyczynę

1. Zaćma starcza (związana z wiekiem)

Stanowi około 90% wszystkich przypadków zaćmy.

Przyczyny

• naturalny proces starzenia,

• stres oksydacyjny,

• zmiany białek soczewki,

• odwodnienie włókien soczewki.

Objawy

• stopniowe pogorszenie ostrości wzroku,

• zamglenie obrazu,

• większa wrażliwość na światło,

• olśnienia,

• pogorszenie widzenia po zmroku,

• częsta zmiana okularów.

2. Zaćma wrodzona

Obecna przy urodzeniu lub rozwijająca się w pierwszych miesiącach życia.

Przyczyny

• mutacje genetyczne,

• choroby metaboliczne,

• zakażenia wewnątrzmaciczne (np. różyczka, toksoplazmoza, wirus cytomegalii),

• zaburzenia rozwojowe.

Może dotyczyć jednego lub obu oczu.

3. Zaćma rozwojowa

Pojawia się w dzieciństwie lub wieku młodzieńczym.

Przyczyny:

• wady genetyczne,

• choroby metaboliczne,

• zaburzenia rozwoju soczewki.

4. Zaćma pourazowa

Rozwija się po urazach oka.

Może być następstwem:

• urazów tępych,

• urazów penetrujących,

• porażenia prądem,

• oparzeń chemicznych,

• promieniowania.

Może pojawić się natychmiast lub nawet po wielu latach od urazu.

5. Zaćma polekowa

Najczęściej wywołana długotrwałym stosowaniem:

• glikokortykosteroidów (miejscowych, doustnych lub wziewnych).

Rzadziej związana z innymi lekami.

Najczęściej rozwija się jako zaćma podtorebkowa tylna.

6. Zaćma popromienna

Powstaje wskutek:

• promieniowania jonizującego,

• promieniowania podczerwonego,

• długotrwałej ekspozycji na promieniowanie UV.

7. Zaćma wtórna do chorób ogólnoustrojowych

Może występować u pacjentów z:

• cukrzycą,

• atopowym zapaleniem skóry,

• galaktozemią,

• chorobami metabolicznymi,

• dystrofią miotoniczną.

8. Zaćma wtórna do chorób oka

Może rozwinąć się w przebiegu:

• przewlekłego zapalenia błony naczyniowej,

• wysokiej krótkowzroczności,

• jaskry,

• odwarstwienia siatkówki,

• po zabiegach wewnątrzgałkowych.

II. Podział według lokalizacji zmętnienia

1. Zaćma jądrowa (nuclear cataract)

Najczęstsza postać.

Zmętnienie rozwija się w centralnej części soczewki (jądrze).

Objawy

• stopniowe pogorszenie widzenia do dali,

• przejściowa poprawa widzenia z bliska ("drugie widzenie"),

• zażółcenie obrazu,

• pogorszenie rozpoznawania kolorów.

2. Zaćma korowa (cortical cataract)

Zmętnienia rozpoczynają się na obwodzie soczewki.

Przybierają charakterystyczny kształt klinów lub promieni.

Objawy

• olśnienia,

• pogorszenie widzenia nocnego,

• podwójne widzenie jednym okiem,

• większe trudności podczas jazdy samochodem.

3. Zaćma podtorebkowa tylna (posterior subcapsular cataract)

Zmętnienie znajduje się pod tylną torebką soczewki.

Objawy

• szybkie pogorszenie widzenia,

• bardzo duży światłowstręt,

• trudności podczas czytania,

• pogorszenie widzenia przy silnym świetle.

Często występuje:

• u osób młodszych,

• po steroidoterapii,

• w cukrzycy.

4. Zaćma podtorebkowa przednia

Znacznie rzadsza.

Może występować po:

• urazach,

• przewlekłych stanach zapalnych,

• niektórych chorobach rogówki.

III. Inne rodzaje zaćmy

1. Zaćma brunatna

Zaawansowana postać zaćmy jądrowej.

Soczewka przybiera:

• żółtą,

• brunatną,

• ciemnobrązową barwę.

2. Zaćma czarna

Bardzo zaawansowana odmiana zaćmy brunatnej.

Obecnie spotykana rzadko.

3. Zaćma biała

Całkowite zmętnienie soczewki.

Pacjent widzi jedynie ruch ręki lub światło.

4. Zaćma hipermature (przejrzała)

Końcowe stadium choroby.

Może prowadzić do:

• wycieku białek soczewki,

• wtórnego zapalenia,

• wtórnej jaskry.

5. Zaćma pęczniejąca

Soczewka pęcznieje wskutek napływu wody.

Może powodować:

• spłycenie komory przedniej,

• zamknięcie kąta przesączania,

• ostry atak jaskry.

IV. Podział według stopnia zaawansowania

1. Zaćma początkowa

Zmętnienia są niewielkie.

Pacjent często nie zauważa objawów.

2. Zaćma niedojrzała

Zmętnienie obejmuje część soczewki.

Widzenie stopniowo się pogarsza.

3. Zaćma dojrzała

Zmętnienie obejmuje całą soczewkę.

Znaczne pogorszenie ostrości wzroku.

4. Zaćma przejrzała

Najbardziej zaawansowane stadium.

Może prowadzić do licznych powikłań.

V. Zaćma wtórna po operacji

Nie jest prawdziwą zaćmą. Występuje często po prawidłowo wykonanej operacji zaćmy. Jest kontynuacją mętnienia soczewki - tej części która pozostała po operacji i służy do fiksacji wszczepianego implantu.

Po operacji usunięcia zaćmy naturalna soczewka zostaje zastąpiona sztuczną soczewką wewnątrzgałkową, dlatego zaćma nie może odrosnąć.

Tzw. „zaćma wtórna” to zmętnienie tylnej torebki soczewki pozostawionej podczas operacji.

Objawy

• ponowne pogorszenie ostrości wzroku,

• zamglenie obrazu,

• olśnienia.

Leczenie

• laserowa kapsulotomia tylna metodą Nd:YAG – krótki, bezbolesny zabieg wykonywany ambulatoryjnie.

Czynniki ryzyka rozwoju zaćmy

• wiek powyżej 60 lat,

• cukrzyca,

• palenie tytoniu,

• przewlekła steroidoterapia,

• nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV,

• urazy oka,

• stany zapalne oka,

• wysokie wady wzroku,

• dodatni wywiad rodzinny.

Leczenie

Jedyną skuteczną metodą leczenia zaćmy jest zabieg operacyjny, polegający na usunięciu zmętniałej soczewki i wszczepieniu sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej. Obecnie najczęściej wykonuje się fakoemulsyfikację z implantacją soczewki przez niewielkie cięcie rogówki. Krople do oczu ani suplementy diety nie są w stanie cofnąć ani zahamować już istniejącego zmętnienia soczewki. Niezależnie od rodzaju, postępujące pogorszenie widzenia można skutecznie leczyć operacyjnie, a współczesna chirurgia zaćmy należy do najbezpieczniejszych i najskuteczniejszych zabiegów w okulistyce.