Rodzaje degeneracji obwodowej siatkówki w zależności od rodzaju wady wzroku
Degeneracje obwodowe siatkówki to zmiany zwyrodnieniowe zlokalizowane poza plamką, najczęściej na równiku i obwodzie siatkówki. Mogą być związane z fizjologicznym starzeniem się oka, predyspozycjami genetycznymi lub współistniejącymi wadami refrakcji. Ich znaczenie kliniczne polega na tym, że niektóre z nich zwiększają ryzyko powstania otworów i przedarć siatkówki oraz rozwoju przedarciowego odwarstwienia siatkówki.
Najsilniejszy związek z degeneracjami obwodowymi występuje u osób z krótkowzrocznością, szczególnie wysoką.
Dlaczego wada wzroku wpływa na obwód siatkówki?
W oku krótkowzrocznym gałka oczna jest wydłużona, co powoduje:
rozciągnięcie siatkówki,
ścieńczenie siatkówki i naczyniówki,
osłabienie połączeń między siatkówką a nabłonkiem barwnikowym,
częstsze występowanie tylnego odłączenia ciała szklistego (PVD),
większą podatność na przedarcia siatkówki.
U osób z nadwzrocznością gałka oczna jest krótsza, dlatego rozciąganie obwodu siatkówki jest znacznie mniejsze, w tych przypadkach znacznie częściej występuje rozwarstwienie siatkówki obwodowej.
I. Krótkowzroczność
Najczęściej spotykane zmiany:
degeneracja typu kamieni brukowych (cobblestone),
drobne zwyrodnienia torbielowate,
pojedyncze zmiany barwnikowe,
zwyrodnienie kraciaste (lattice degeneration),
zwyrodnienie typu ślad ślimaka (snail-track degeneration),
zwyrodnienie szroniaste,
zrosty szklistkowo-siatkówkowe.
Możliwe są:
otwory zanikowe,
przedarcia siatkówki podczas ostrego tylnego odłączenia ciała szklistego.
Degenearacje, które często prowadzą do odwarstwienia siatkówki:
Zwyrodnienie kraciaste
Najczęstsza degeneracja związana z krótkowzrocznością.
Charakterystyczne cechy:
wrzecionowate pola ścieńczenia,
białe linie naczyń,
silne zrosty szklistkowo-siatkówkowe,
obecność otworów zanikowych.
Ryzyko przedarciowego odwarstwienia siatkówki jest znacznie zwiększone, zwłaszcza gdy współistnieją objawy trakcji ciała szklistego.
Zwyrodnienie typu ślad ślimaka (snail-track)
Wygląda jak błyszczące pasma przypominające ślad ślimaka.
Może prowadzić do:
otworów zanikowych,
przedarć.
Zwyrodnienie szroniaste
Cechuje się obecnością zrostów szklistkowo - siatkówkowych, które są przyczyną powstawania otworów z wieczkiem i przedarć podkowiastych, a w konsekwencji odwarstwienia siatkówki.
Zwyrodnienie torbielowate
Powstają mikrotorbiele w warstwach siatkówki.
Może przechodzić w:
otwory zanikowe.
Rozwarstwienie siatkówki (retinoschisis)
U osób z wysoką krótkowzrocznością najczęściej w tylnym biegunie.
Forma obwodowa częściej występuje u pacjentów z nadwzrocznością.
Polega na rozdzieleniu warstw siatkówki.
Większość przypadków przebiega stabilnie, jednak jednoczesna obecność otworów w obu blaszkach rozwarstwionej siatkówki może prowadzić do odwarstwienia.
Zwyrodnienie typu białe bez ucisku - „white without pressure"
Białawe obszary siatkówki widoczne bez ucisku skleralnego.
Najczęściej nie wymagają leczenia, ale mogą współistnieć z innymi zmianami obwodowymi.
Otwory zanikowe
Powstają bez trakcji ciała szklistego.
Najczęściej rozwijają się:
w zwyrodnieniu kraciastym,
zwyrodnieniu typu ślad ślimaka,
zwyrodnieniu torbielowatym.
Przedarcia podkowiaste
Powstają wskutek trakcji ciała szklistego.
Są najczęstszą przyczyną:
przedarciowego odwarstwienia siatkówki.
II. Krótkowzroczność patologiczna
Najbardziej zaawansowana postać krótkowzroczności.
zmiany plamki typu zaniki siatkówkowi - naczyniówkowe,
pęknięcia błony Brucha - tzw. pęknięcia lakieru,
neowaskularyzacja podsiatkówkowa,
błonia nasiatkówkowa z marszczeniem powierzchni siatkówki i jej rozwarstwieniem,
liczne degeneracje obwodowe,
rozległe ścieńczenie siatkówki,
liczne otwory,
mnogie przedarcia,
tylne odłączenie ciała szklistego,
zwiększone ryzyko odwarstwienia siatkówki.
Pacjenci wymagają regularnych badań dna oka z rozszerzeniem źrenic.
III. Nadwzroczność
Zmiany obwodowe występują znacznie rzadziej.
Najczęściej spotykane:
degeneracja kamieni brukowych,
drobne zwyrodnienia torbielowate,
retinoschisis rozwarstwienie siatkówki.
IV. Astygmatyzm
współistnieje z:
wysoką krótkowzrocznością,
zespołami tkanki łącznej,
stożkiem rogówki,
pochyłą tarczą nerwu wzrokowego
należy dokładnie ocenić obwód siatkówki.
V. Emmetropia (brak wady wzroku)
Mogą występować wszystkie wyżej wymienione zwyrodnienia obwodowe. Występowanie jest rzadsze niż u osób z wadą wzroku.
Kiedy rozważa się laseroterapię?
Profilaktyczna fotokoagulacja laserowa jest zalecana dla:
przedarć siatkówki,
świeżych otworów z wyrwanym wieczkiem czy towarzyszącą trakcją,
wybranych zmian kraciastych z wysokim ryzykiem (np. u chorego z odwarstwieniem w drugim oku lub przed planowaną operacją wewnątrzgałkową),
zmian zagrażających rozwojem przedarciowego odwarstwienia siatkówki. Objawowych degeneracji gdy towarzyszą błyski, męty, pajęczyny, krwotok do ciała szklistego.
Zmiany, takie jak zwyrodnienie typu kamieni brukowych czy większość przypadków white without pressure, nie wymagają leczenia.
Objawy alarmowe
Pacjent powinien pilnie zgłosić się do okulisty w przypadku:
nagłego pojawienia się licznych mętów,
błysków światła,
zasłony lub kurtyny w polu widzenia,
nagłego pogorszenia widzenia obwodowego,
nagłego pogorszenia ostrości wzroku.
Podsumowanie
Wada wzroku | Najczęstsze degeneracje obwodowe | Ryzyko odwarstwienia siatkówki |
Brak wady wzroku | wszystkie degenerację występują rzadziej | Zależne od rodzaju zmian |
Nadwzroczność | retinoschisis, trakcje, szroniasta | zależne od rodzaju zmian |
Krótkowzroczność | Kraciasta, ślimakowata, retinoschisis, otwory zanikowe, przedarcia | Wysokie |
Największe znaczenie kliniczne mają zwyrodnienie kraciaste, objawowe przedarcia siatkówki oraz otwory z towarzyszącą trakcją ciała szklistego, ponieważ to one najczęściej prowadzą do przedarciowego odwarstwienia siatkówki. Dlatego osoby z wadą wzroku, z odwarstwieniem siatkówki czy degeneracjami w rodzinie powinny regularnie poddawać się badaniu dna oka po rozszerzeniu źrenic oraz niezwłocznie zgłaszać się do okulisty w razie pojawienia się nowych błysków, licznych mętów lub „zasłony” w polu widzenia.
