Rodzaje operacji zaćmy
Operacja zaćmy polega na usunięciu zmętniałej naturalnej soczewki oka i zastąpieniu jej sztuczną soczewką wewnątrzgałkową (IOL – Intraocular Lens). Jest to obecnie jedyny skuteczny sposób leczenia zaćmy i jeden z najczęściej wykonywanych zabiegów chirurgicznych na świecie. Współczesne metody pozwalają na szybki powrót do codziennej aktywności oraz bardzo dobre wyniki widzenia.
Cele operacji zaćmy
usunięcie zmętniałej soczewki,
poprawa ostrości wzroku,
zmniejszenie olśnienia,
poprawa widzenia kolorów,
korekcja istniejącej wady refrakcji poprzez dobór odpowiedniej mocy soczewki wewnątrzgałkowej.
I. Fakoemulsyfikacja – złoty standard leczenia zaćmy
Jest to obecnie najczęściej wykonywana metoda operacji zaćmy.
Na czym polega?
Po wykonaniu niewielkiego cięcia rogówki (zwykle 2,2–2,8 mm) chirurg:
otwiera przednią torebkę soczewki,
wprowadza końcówkę ultradźwiękową,
rozdrabnia zmętniałe jądro soczewki za pomocą ultradźwięków,
odsysa fragmenty soczewki,
pozostawia tylną torebkę soczewki,
wszczepia zwijalną sztuczną soczewkę wewnątrzgałkową.
Najczęściej cięcie nie wymaga założenia szwów (jest samouszczelniające).
Zalety
bardzo małe cięcie operacyjne,
krótki czas zabiegu (około 10–30 minut),
niewielki uraz tkanek,
szybkie gojenie,
szybki powrót ostrości wzroku,
mały pooperacyjny astygmatyzm.
Wady
trudniejsza technicznie w bardzo twardej zaćmie,
wymaga specjalistycznego sprzętu.
II. Femtosekundowa operacja zaćmy (FLACS)
FLACS (Femtosecond Laser-Assisted Cataract Surgery) wykorzystuje laser femtosekundowy do wykonania części etapów zabiegu.
Laser wykonuje
precyzyjne nacięcia rogówki,
kapsuloreksję (otwarcie przedniej torebki soczewki),
wstępne rozfragmentowanie jądra soczewki.
Pozostałe etapy operacji przeprowadza chirurg metodą fakoemulsyfikacji.
Zalety
bardzo wysoka precyzja,
mniejsze zużycie energii ultradźwięków,
bardziej regularna kapsuloreksja,
potencjalnie mniejsze uszkodzenie śródbłonka rogówki w wybranych przypadkach.
Ograniczenia
wyższy koszt,
III. Zewnątrztorebkowe usunięcie zaćmy (ECCE)
Extracapsular Cataract Extraction
Obecnie wykonywane znacznie rzadziej.
Technika
wykonuje się duże cięcie rogówkowo-twardówkowe (około 8–12 mm),
usuwa się całe jądro soczewki,
pozostawia się tylną torebkę,
wszczepia się sztuczną soczewkę.
Wskazania
bardzo twarda zaćma,
brak możliwości wykonania fakoemulsyfikacji,
niektóre powikłane przypadki.
Wady
większe cięcie,
konieczność założenia szwów,
dłuższy okres gojenia,
większy pooperacyjny astygmatyzm.
IV. Wewnątrztorebkowe usunięcie zaćmy (ICCE)
Intracapsular Cataract Extraction
Obecnie praktycznie nie jest wykonywane.
Polega na usunięciu
całej soczewki,
wraz z torebką.
Dawniej stosowana
Przed wprowadzeniem nowoczesnych technik operacyjnych.
Obecnie może być konieczna jedynie w wyjątkowych sytuacjach, np. przy rozległym uszkodzeniu aparatu więzadłowego soczewki.
Etapy współczesnej operacji zaćmy
1. Znieczulenie
Najczęściej stosuje się:
krople znieczulające,
żel znieczulający.
Rzadziej:
znieczulenie okołogałkowe,
znieczulenie pozagałkowe,
znieczulenie ogólne (dzieci lub szczególne przypadki).
2. Nacięcie rogówki
Najczęściej:
2,2–2,4 mm,
samouszczelniające.
3. Kapsuloreksja
Wykonanie okrągłego otworu w przedniej torebce soczewki.
4. Rozdrobnienie jądra
Za pomocą:
ultradźwięków,
lasera femtosekundowego (we wstępnym etapie FLACS).
5. Aspiracja mas korowych
Usunięcie pozostałych fragmentów soczewki.
6. Implantacja soczewki wewnątrzgałkowej
Soczewkę wprowadza się przez niewielkie cięcie za pomocą specjalnego iniektora.
Po rozwinięciu umieszcza się ją najczęściej w zachowanej torebce soczewki.
Rodzaje implantowanych soczewek
1. Jednoogniskowe
Zapewniają dobre widzenie:
do dali lub
do bliży.
Najczęściej wybierane.
2. Toryczne
Korygują:
astygmatyzm.
3. Wieloogniskowe (multifokalne)
Pozwalają widzieć:
do dali,
do bliży,
często także na odległości pośrednie.
Możliwe działania niepożądane
halo,
olśnienia,
spadek kontrastu.
4. EDOF (Extended Depth of Focus)
Zapewniają:
wydłużoną głębię ostrości,
dobre widzenie na dal i odległości pośrednie,
zwykle mniej zjawisk halo niż soczewki wieloogniskowe.
5. Akomodacyjne
Próba odtworzenia naturalnej akomodacji oka.
Obecnie stosowane rzadko.
Powikłania śródoperacyjne
Mogą obejmować:
pęknięcie tylnej torebki,
utratę ciała szklistego,
uszkodzenie tęczówki,
krwotok nadnaczyniówkowy (bardzo rzadko),
uszkodzenie śródbłonka rogówki.
Powikłania pooperacyjne
Wczesne
obrzęk rogówki,
wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego,
zapalenie wnętrza gałki ocznej (rzadkie),
zapalenie błony naczyniowej,
przemieszczenie soczewki.
Późne
zmętnienie tylnej torebki ("zaćma wtórna"),
torbielowaty obrzęk plamki,
odwarstwienie siatkówki (rzadziej, częściej u osób z krótkowzrocznością),
przewlekły obrzęk rogówki.
Zalecenia po operacji
stosowanie przepisanych kropli,
unikanie pocierania oka,
ochrona oka przed urazem,
unikanie ciężkiego wysiłku fizycznego przez pierwsze tygodnie,
zachowanie higieny podczas mycia twarzy i włosów,
zgłoszenie się na wizyty kontrolne zgodnie z harmonogramem.
Porównanie metod operacji
Metoda | Wielkość cięcia | Szwy | Czas gojenia | Obecne zastosowanie |
Fakoemulsyfikacja | 2,2–2,8 mm | zwykle nie | bardzo krótki | standard |
FLACS | 2,2–2,8 mm | zwykle nie | bardzo krótki | wybrane ośrodki |
ECCE | 8–12 mm | najczęściej tak | dłuższy | wybrane przypadki |
ICCE | >10 mm | tak | długi | wyjątkowo rzadko |
MSICS | 5–7 mm | zwykle nie | krótki | głównie kraje rozwijające się |
